Tadeusz Rolke - Tam i z powrotem

Tadeusz Rolke - Tam i z powrotem
Tadeusz Rolke - Tam i z powrotem
Tadeusz Rolke - Tam i z powrotem
Tadeusz Rolke - Tam i z powrotem


"Tam i z powrotem"

Podr├│┼╝e maj─ů w sobie wiele tajemnic. Zw┼éaszcza, je┼Ťli odbywaj─ů si─Ö po szlakach kiedy┼Ť przebytych, ale w zupe┼énie innych okoliczno┼Ťciach i czasie, a przede wszystkim w zupe┼énie innym wymiarze. Tak─ů podr├│┼╝ Tadeusz Rolke podj─ů┼é po 75 latach. Ale najpierw kilka s┼é├│w o historii, tej przez du┼╝e ÔÇ×HÔÇŁ.

1 sierpnia 1944 roku wybucha powstanie warszawskie. Tadeusz, harcerz Szarych Szereg├│w, dociera na rowerze na miejsce zbi├│rki w Wilanowie, gdzie (ranny w nog─Ö) wraz z innymi uczestnikami tego zrywu utknie na przesz┼éo miesi─ůc.

Historia, kt├│ra w formie wewn─Ötrznej retrospekcji przypomniana b─Ödzie na dwudziestu kilku zdj─Öciach, zacznie si─Ö miesi─ůc p├│┼║niej, na pocz─ůtku wrze┼Ťnia, kiedy Rolke trafi, jak 650 tysi─Öcy innych warszawiak├│w, do obozu przej┼Ťciowego Durchgangslager 121 w Pruszkowie.

Tam zacznie si─Ö jego czas wyp─Ödzenia, przymusowych rob├│t, a tak┼╝e w┼éasnego, osobistego prze┼╝ywania ko┼äca II wojny ┼Ťwiatowej. Wojny, kt├│ra odci┼Ťnie tak silne pi─Ötno na dorastaniu i kszta┼étowaniu si─Ö psychiki, m┼éodego przecie┼╝ wtedy, cz┼éowieka.

W Pruszkowie, zaledwie po dw├│ch dniach, trafia do transportu jad─ůcego na roboty do Niemiec. O tym, ┼╝e jad─ů na zach├│d, przekonuje si─Ö, gdy jeden ze wsp├│┼épasa┼╝er├│w przez okienko poci─ůgu, na jednym z postoj├│w, odczytuje nazw─Ö miejscowo┼Ťci Lissa, czyli obecne Leszno.

Nast─Öpny przystanek to Frankfurt nad Odr─ů, gdzie w obozie przej┼Ťciowym oczekuje swojego przydzia┼éu do bauera, w kt├│rego gospodarstwie rolnym b─Ödzie pracowa┼é.

W miejscowo┼Ťci Dobbrikow w Brandenburgii, ok. 60 km na po┼éudnie od Berlina, wraz z innymi robotnikami przymusowymi sp─Ödza kilka tygodni, zanim gospodarz, Hermann Gensch, zmuszony b─Ödzie odes┼éa─ç go do kopania umocnie┼ä i row├│w przeciwczo┼égowych, kt├│re maj─ů powstrzyma─ç rosyjsk─ů ofensyw─Ö.

Kolejne etapy tej wymuszonej podr├│┼╝y to: Berlin, do kt├│rego przyje┼╝d┼╝a poci─ůgiem (tym razem wagonami osobowymi), przesiadki na nieistniej─ůcym ju┼╝ dworcu Anhalter Bahnhof, jazda S-Bahnem na Dworzec Zoo, nast─Öpnie do miejscowo┼Ťci Kargowa, na przedwojennej granicy polsko-niemieckiej. Kr├│tki pobyt w s─ůsiedniej wsi Chwalim i dalej na wsch├│d, w okolice Sierpca na p├│┼énocnym Mazowszu, wchodz─ůcym wtedy jeszcze w sk┼éad Rzeszy Niemieckiej. Stacja Szczutowo i miejscowo┼Ť─ç Mo┼Ťciska, gdzie pracuje, a raczej unika ci─Ö┼╝kiej pracy podczas ostrej zimy.

W pobliskim ko┼Ťci├│┼éku w G├│jsku prze┼╝ywa epizod wewn─Ötrznych zmaga┼ä religijnych. Stamt─ůd pieszo dociera na zamek w Golubiu-Dobrzyniu. W zrujnowanych murach kto┼Ť okryje go grubym p┼éaszczem i uratuje od zamarzni─Öcia podczas styczniowej, nies┼éychanie mro┼║nej nocy.

Wskutek nadchodz─ůcej od zachodu ofensywy wojsk sowieckich grupa kopi─ůcych, pod nadzorem Niemc├│w, row├│w przeciwczo┼égowych zostaje rozwi─ůzana ÔÇô ka┼╝dy wyrusza w swoj─ů stron─Ö, kieruj─ůc si─Ö w┼éasnym instynktem. Rolke, wraz z koleg─ů, dociera w├│wczas do wsi Okonin. Cudem uniknie tam ┼Ťmierci z r─ůk niemieckiego policjanta, kt├│ry we┼║mie ich za partyzant├│w. Przez Grudzi─ůdz trafia do ma┼éej miejscowo┼Ťci Wojnowo i wspania┼éego pruskiego pa┼éacu, gdzie przeczeka do kolejnego miejsca wie┼äcz─ůcego t─Ö niezwyk┼é─ů i niebezpieczn─ů peregrynacj─Ö.

Gda┼äsk, walki o miasto, chwile trwogi w schronach, uderzenie bomby w barak stoczniowy, w kt├│rym si─Ö chroni. Ponownie cudem uchodzi z ┼╝yciem. Podobnie podczas strzelaniny w okolicach dworca, gdzie na jego oczach biegn─ůca obok kobieta traci po┼éow─Ö twarzy od od┼éamka pocisku.

We Wrzeszczu napotkany sowiecki ┼╝o┼énierz zwraca mu uwag─Ö na ┼éachmany, kt├│re ma na sobie. Tadeusz wchodzi do jednego z nietkni─Ötych mieszka┼ä. Na ┼Ťcianie wisi du┼╝a fotografia Hitlera, oprawiona w ramy za szk┼éem. Zdejmuje j─ů i roztrzaskuje o pod┼éog─Ö.

Widzi jak Rosjanie, ju┼╝ po zaciek┼éych walkach, pal─ů miasto bez powodu. Postanawia wraca─ç do Warszawy, gdzie po kilku dniach podr├│┼╝y ÔÇô piechot─ů, poci─ůgami, samochodami wojskowymi ÔÇô dociera z pocz─ůtkiem kwietnia 1945 roku. Na ulicy ┼Üniadeckich wita go omdla┼éa z rado┼Ťci matka.

Tak wygl─ůda opis tej historii w najwi─Ökszym skr├│cie, bo nie spos├│b w tym wprowadzeniu odda─ç jej w pe┼éni.

Pomys┼é odbycia podobnej drogi raz jeszcze, po 75 latach, mia┼é na celu przypomnienie sobie tego formuj─ůcego ┼╝yciowo okresu. Podr├│┼╝y trudnej, bior─ůc pod uwag─Ö fakt, ┼╝e ka┼╝de z odwiedzonych miejsc wygl─ůda dzi┼Ť zupe┼énie inaczej. Obrazy, utrwalone na lata w pami─Öci, przywo┼éane zostaj─ů na nowo, a wspomnienia wracaj─ů i nie poddaj─ů si─Ö up┼éywowi czasu.

Zdj─Öcia powsta┼éy w zaledwie 10 dni i po przemierzeniu ponad 2200 kilometr├│w. Obrazuj─ů nie tylko faktyczne i zgodne z geografi─ů miejsca wydarze┼ä sprzed lat, ale odnosz─ů si─Ö r├│wnie┼╝ bezpo┼Ťrednio do tego dramatycznego fragmentu biografii Tadeusza Rolke.

Fotografia determinuj─ůca ┼╝ycie artysty pomog┼éa mu teraz powr├│ci─ç do samych pocz─ůtk├│w, do tego magicznego momentu, kt├│ry przywo┼éa┼é we wspomnieniach sprzed blisko 20 lat, kiedy po dniu ci─Ö┼╝kiej pracy na polu niemieckiego bauera, na pytanie jego ┼╝ony, co w ┼╝yciu b─Ödzie robi┼é, odpowiedzia┼é: ÔÇ×B─Öd─Ö fotografemÔÇŁ.

I w┼éa┼Ťnie poprzez fotografi─Ö powr├│ci┼é do tej chwili.

Marek Grygiel

Wszystkie fotografie prezentowane na wystawie Tadeusz Rolke wykonał aparatem Fujifilm GFX 50R.

Partnerzy wystawy: Ford Polska, Fototapeta


´╗┐